PREMIUM



Harmen Wijnveld bij de ijskelder bij Hotel Groot Warnsborn waar zijn vader tijdens de Tweede Wereldoorlog Britse piloten verborgen hield. © Gerard Burgers

Groenteboer Wijnveld verborg Britse piloten na Slag om Arnhem in ijskelder

ARNHEM Groenteboer en koffiebrander Gijs Wijnveld uit Schaarsbergen bracht  gestrande geallieerde vliegtuigbemanningen na de Slag om Arnhem in veiligheid. Hij werd verraden door een oud-klasgenoot, kwam gemarteld en gebroken uit de oorlog. Hij tekende een verklaring om zijn verrader vrij te pleiten.

 


Geschiedvorsers publiceerden onlangs details over het leven van Gijs Wijnveld op Facebook van Oud-Schaarsbergen. Zijn zoon Harmen  vindt dat het de hoogste tijd wordt dat de wereld kennis neemt van dat relaas. ,,Hij kreeg van de geallieerden  twee bedankbrieven. Maar een onderscheiding heeft hij geweigerd. Hij vond dat hij niet beloond hoeft te worden voor iets voor wat je voor een ander behoort te doen.”



Harmen Wijnveld struint door het gebladerte op de grond in het bos nabij Hotel Groot Warnsborn. ,,Die open plek daar was er vroeger niet. Alles was hier overwoekerd.” In  de verte gloort de deur van de ijskelder. ,,Daar zaten de Britten verborgen. Mijn vader bracht ze eten. Verderop zaten de Duitse officieren in Hotel Warnsborn bij te komen van de oorlog. Het is allemaal onder hun ogen gebeurd.”





Neergehaalde vliegtuigen



De Slag om Arnhem haalde het leven van vader Gijs en zijn gezin met negen kinderen abrupt overhoop. De buurt zag hoe de Duitsers op vrijdag 21 september 1944 een Dakota bij de Bakenbergseweg neerhaalden. Vijf bemanningsleden kwamen om. In september van dit jaar is nog een gedenkteken voor de gesneuvelden onthuld.



Er crashten meer toestellen. Gijs Wijnveld sprong dan op zijn fiets, op weg naar zijn favoriete uitkijkboom. Als hij overlevenden zag, snelde hij op hen af en gaf ze burgerkleren: overalls die hij te midden van de strijd had weten te regelen via de gevangenis ‘De Koepel’ aan de Wilhelminastraat in Lombok. Snel werden de parachutes en de uniformen begraven om geen sporen achter te laten. 









Groenteboer en koffiebrander Gijs Wijnveld uit Schaarsbergen bracht gestrande geallieerde vliegtuigbemanningen na de Slag om Arnhem in veiligheid. © Familie Wijnveld




Wijnveld werkte nauw samen met boswachter Willem van Buuren, kenner bij uitstek van Warnsborn en omgeving. ,,Hij hielp de onderduikers in de nacht door de bossen weg te komen”, vertelt zoon Harmen. Hij wijst op de grond rondom de ijskelder. ,,Het zou me niets verbazen als hier nog resten van uniformen onder de grond liggen.”









Zo’n 3.000 vluchtelingen uit Arnhem overspoelden Schaarbergen  na de slag. Het gezin Wijnveld ving op het hoogtepunt 28 mensen op. Wijnveld zette samen met anderen een gaarkeuken op in de Stroolaan. Boeren benaderde hij voor eten. Later verhuisde de gaarkeuken naar de Kemperbergerweg. De Duitsers joegen weldra de meeste mensen weg. Wijnveld kreeg het voor elkaar dat zijn gezin kon blijven.









Garage Broekhuizen aan de Kemperbergerweg, de plek van de gaarkeuken tijdens de Tweede Wereldoorlog. © Foto Facebook Oud Schaarsbergen


Gewapende SS’ers



Alles viel in duigen toen op een dag plots twee gewapende SS’ers voor de deur van het huis aan de Stroolaan stonden. Dochter Winny, destijds 15 jaar, zag het gebeuren. ,,Dat vergeet ik nooit meer. Hij werd eerst overgebracht naar de villa van Rost van Tonningen in Velp. Daar heeft hij een pak slaag gekregen omdat ze hem verdachten van spionage. Er was iets met een brief, het bleek niet te kloppen. Daarna kwam hij in de beruchte gevangenis in de Rotterdamsche Bank in Velp terecht. Daar is hij zwaar gemarteld. Mijn oudere zus heeft hem gezien. Zijn neus was gebroken. Het bloed liep langs zijn gezicht. Op een of andere manier wist hij in het tumult via de bossen naar Schaarsbergen te ontsnappen. Hij zag er vreselijk uit, zat helemaal onder de luizen en schurft.”



De onderzoekers van Schaarsbergen concluderen op Facebook: ‘Het feit dat de oorlog ten einde liep, maakte waarschijnlijk dat er geen klopjacht op hem werd gehouden’. Toen hij thuis terugkeerde, was hij nog maar een schim van wie hij ooit was. Winny. ,,Hij was vroeger altijd een heertje. Toen hij terugkwam, kon het hem niets meer schelen hoe hij eruit zag.” 



Amerikaanse militair attaché









De bedankbrief voor Gijs Wijnveld van de militair attaché van d Amerikanen. © Facebook Oud Schaarsbergen




Zijn zoon Harmen heeft een oude, stuk gevouwen brief bewaard van de Amerikaanse militair attaché Frank Minis Johnson, waarin hij zijn grote dankbaarheid uitspreekt voor de hulp van Jan Gijsbertus Wijnveld aan de geallieerden. Het is ook een bijzonder document omdat deze Johnson later beroemd werd in de VS: hij ontpopte zich als rechter tot een fervent strijder tegen de Ku Klux Klan en voor de burgerrechten van zwarte Amerikanen in Alabama. Martin Luther King noemde hem een rechter die uitblonk in waarachtige rechtvaardigheid. Johnson klom op tot opperrechter van het Federale Hof van Beroep onder het bewind van president Jimmy Carter.









Politieke Opsporingsdienst



Kort na de oorlog kreeg Gijs Wijnveld bezoek van de wanhopige vrouw van de oud-klasgenoot die hem had verraden. De Politieke Opsporingsdienst bereidde een zaak voor. De vrouw van de verrader smeekte Wijnveld op haar knieën om een handtekening te zetten op een document dat haar man vrijpleitte. Wijnveld zette de handtekening. De man kwam vrij.  Tot verbijstering van de Politieke Opsporingsdienst.  



De mannen daar stelden Wijnveld een scherpe vraag. ,,Dit is de man die je verraden heeft! Als we je een pistool geven, wat zou je dan doen?” Wijnveld antwoordde: ,,Ik kan iemand het leven niet geven en mag het hem ook niet afnemen.” Zijn dochter Winny  is nog altijd diep onder de indruk van die reactie. ,,Zo ongelofelijk edel. Een christen ten top. Al was vader helemaal geen kerkmens.”