Een prachtige luchtfoto van het Sanatorium Konigsheide zoals dat aan de Koningsweg lag. Duidelijk te zien is de parkaanleg om het hoofdgebouw heen. Achter dit gebouw is de isolatieruimte te zien, speciaal voor zware patiënten. Verder zijn op de foto de artsenwoning en de woning voor concierge (links).

Koningsheide

Het sanatorium.

Voor velen is de camping Hooge Veluwe aan de Koningsweg een begrip. Direct na de oorlog is de camping rond een barak uit de oorlogsperiode opgericht en uitgegroeid tot wat het nu is. Op hetzelfde terrein bevond zich vóór de oorlog het "Sanatorium Koningsheide". Het psychiatrisch "Sanatorium Arnhem" was aanvankelijk op het landgoed Presikhaaf gevestigd.

Na een donatie van f 600.000,- door een gefortuneerd echtpaar wiens zoon psychiatrisch patiënt was, kon de stichting, naar de wens van het echtpaar, een modern sanatorium stichten. Directeur-geneesheer dr. Van Erp Taalman Kip ging met grote voortvarendheid te werk. Op 24 oktober 1936 vond de opening plaats door de minister van Binnenlandse Zaken, De Wilde.

Het was een fraai gebouw, gesitueerd in het midden van het tien ha grote terrein. De locatie was gekozen vanwege de rust; weinig verkeer maar toch goed bereikbaar. Het sanatorium moest een vriendelijk en huiselijk karakter hebben, geen "gestichtssfeer". De architect Posthumus Meyjes koos voor een pannendak en witbepleisterde muren omdat hij dat zo mooi vond staan in het bosrijke heidelandschap.

Het hoofdgebouw was ingericht voor 16 vrouwelijke en 15 mannelijke patiënten, een inpandige woning voor een medicus, slaapkamers voor verplegers en overig personeel. In een brochure die na de opening verscheen is te lezen dat het sanatorium Koningsheide een "klasse-inrichting" is, bestemd voor "lijders aan psychosen en neurosen die zelf in hun verpleegkosten voorzien en die er prijs op stellen dat de inrichting waar zij verpleegd worden zoveel mogelijk hun eigen milieu benadert. Er zijn gevarieerde methoden en mogelijkheden: weefgetouwen, werkbanken en allerlei gereedschappen, een therapieveld in de tuin, speciaal bestemd voor het werk dat door patiënten bij het bewerken en oogsten der gewassen kan verricht worden, een speelveld voor korfbal, handbal enz. en aangelegd worden een cricketveld en een tennisveld, rustbedden en verschillende toestellen voor physische therapie, voor patiënten die zich buiten het terrein kunnen begeven bestaat gelegenheid tot wandelen op de prachtige heide en daarachter gelegen stadsbosschen".

Omdat het aantal patiënten bleef stijgen werd in 1938 een paviljoen gebouwd, speciaal voor de lichte gevallen. Mien van Drumpt vertelt in een interview dat zij als keukenhulp met z'n drieën of vieren voor 30 tot 40 patiënten en 60 tot 80 personeelsleden kookte. Etenswaren die overbleven mochten niet hergebruikt worden. Deze werden dan stiekem weggegeven aan onder andere de tuinman. Het personeel en de leiding gingen op een heel prettige manier met elkaar om. 's Winters ging men met z'n allen schaatsen op de grote vijver vanWarnsborn. Dr. van Erp Taalman Kip, in de wandelgangen "dr. Kip" schoot een keer uit toen hij twee schoonmaaksters met een zwabber op de gang zag dollen: "als het zo doorgaat kunnen jullie hier niet blijven", een uitspraak die daarna vaak herhaald is. Uiteindelijk kon niemand op Koningsheide blijven.

Op 10 augustus 1940 werd op last van de bezetter het Paviljoen ontruimd ten behoeve van de Luftwaffe. Per 1 januari 1941 was het hele sanatorium ontruimd. Het sanatorium werd daarna ondergebracht in de gebouwen van het vroegere sanatorium Arnhem. Na de bevrijding trof men een verwoest complex Koningsheide aan. Een bombardement en een Mosquito jachtbommenwerper die zich in het Paviljoen had geboord, waren de oorzaak. De stichting zou geen sanatorium meer opbouwen

maar een zorgfonds worden.

Literatuur: Koningsheide, 60 jaar Uitgave van Stichting Koningsheide, 1996

Het sanatorium "Koningsheide" te Arnhem, artikel in Bouwkundig weekblad Architectura, nr. 48, 1936 via gemeentearchief Arnhem

Met dank aan mevrouw Van Drumpt.