Het van der Golzplan

Uit het archief van de WHS
Lezing over Schaarsbergen in de jaren 60 door de heer Gerlofs 11 november 2003

gerlofsSamenvatting van de lezing door J. Gerlofs hoofdonderwijzer van de openbare school te Schaarsbergen in de jaren 1960-1970.

De heer J. Gerlofs sloot zijn lezing af met de woorden :"Eens een onderwijzer altijd een onderwijzer." En dat hebben we ervaren. De meeste onderwijzers zijn boeiende vertellers, zo ook de heer Gerlofs.

In 1962 kwam de heer Gerlofs naar Schaarsbergen hetgeen verband hield met de moeilijke woningsituatie in Haarlem, waar hij op dat moment onderwijzer was. Terzelfder tijd dat hem uiteindelijk in Haarlem een woning werd aangeboden, kreeg hij ook bericht dat er een functie beschikbaar was in Schaarsbergen en wel als hoofdonderwijzer van de Openbare school. De school was gelegen aan de Kemperbergerweg nabij het kruispunt met de Koningsweg, naast het pannenkoekenrestaurant "De Strooper". Momenteel in gebruik bij de Creatieve Werkgroep Arnhem.Een functie met goede vooruitzichten want de school zou in de toekomst aanzienlijk in omvang toenemen.

De gemeente Arnhem, waartoe Schaarsbergen behoort, had grootse plannen. In het bosgebied "Landgoed Schaarsbergen" zou een grote school worden gebouwd (Christelijk en Openbaar), 2500 eengezinshuizen en 1300 flats en bovenwoningen. Totaal 3800 woningen voor ± 13.000 inwoners. Het gehele landgoed tussen Schelmseweg, Kemperbergerweg, Koningsweg en Deelense weg zou vol gebouwd worden.

 

golzplan

Na overleg met de inspecteur van de Gemeente Arnhem, die op korte termijn een ambtswoning beloofde, en een bezoek aan Schaarsbergen, werd weldra besloten om de functie te aanvaarden en zo verhuisde de familie Gerlofs op 1maart 1962 naar Arnhem. Voorlopig naar een flat aan de Madelievestraat in Arnhem-Zuid, maar dat zou maar voor even zijn. De eerste dag dat hij daadwerkelijk in functie was en op de fiets vanuit Arnhem-zuid, naar de school in Schaarsbergen fietste, was het onderwijzend personeel, de heer Verhagen en mevrouw de Bruin, zeer verbaasd zij wisten nog van niets. De gemeente had het niet nodig gevonden, of was het vergeten, het personeel te informeren. In 1962,de heer Gerlofs nog maar net in functie , bestond de school 100 jaar en daar moest natuurlijk op korte termijn iets voor geregeld worden. Het werd een groots feest, met verkleedde kinderen, toneel en spelen ontzettend leuk. Wij konden de activiteiten van destijds volgen via een videofilm, ondersteund met commentaar van de heer Gerlofs. Op dat moment had de school 75 leerlingen en 3 lokalen.

Helaas of gelukkig, het is maar hoe u het bekijkt, ging het Van der Golz-plan in 1965 niet door. De Openbare-school bleef de Openbare-school en de school met de Bijbel bleef ook waar hij stond. Geen gezamenlijke grote school en ook geen ambtswoning voor mijnheer Gerlofs! De gemeente hield zich echter toch aan haar belofte en gaf de Schaarsbergse aannemer Borst opdracht een ambtswoning te bouwen op enige afstand van de school, tegenover de school met de Bijbel. En zo verhuisde de familie Gerlofs naar hun splinter nieuwe woning in juni 1963.

Als Doopsgezind gemeentelid was het voor de familie Gerlofs bezwaarlijk 's zondags helemaal naar Arnhem te gaan voor het kerkbezoek. Echter in Schaarsbergen was gastlidmaatschap mogelijk bij de Hervormde Gemeente, waar destijds B. Bordewijk predikant was. Al snel werd Gerlofs lid van het koortje met o.a. Van de Kamp en Van Haaften die ter ondersteuning van de kerkdienst vierstemmig liederen zongen.

De samenwerking tussen School met de Bijbel en de Openbare school was uitstekend. Veel goede herinneringen bewaart Gerlofs aan de heer Jansen destijds hoofd van die school. Veel festiviteiten , zoals het Kerst- en Koniginnefeest werden gezamenlijk georganiseerd. Ook dat was op de videofilm te volgen waar ook muziekvereniging "Eendracht" van de partij was. Voorzitter van het Oranje-comité was aannemer Borst en vele avonden werden ter voorbereiding van het Koninginnefeest in zijn woning "De Tepelenberg" doorgebracht. De naam van die woning was in Schaarsbergen onbekend. De reden was dat mevrouw Borst weigerde deze destijds aanstootgevende naam op de woning aan te brengen. Gerlofs verzekerde ons dat hij met eigen ogen het naambord, welke op zolder lag, had gezien! De woning van Borst stond destijds in het "bos van Eckhart" en is inmiddels vervangen door nieuwbouw. (Kemperbergerweg 413).

Waardevolle herinneringen heeft Gerlofs vooral aan het nabuurschap zoals hij dat in Schaarsbergen heeft ervaren met de familie Bertus en Riek van Hunen, de familie Hop en de familie Bordewijk van het Kerkelijk erf. Men hielp elkaar als dat nodig was en voor die hulp betalen daar was veelal geen sprake van. Je hielp elkaar en dat was voldoende!

Minder goede herinneringen had Gerlofs aan de samenwerking met de gemeente o.a. met de wethouder van onderwijs. Hij ervaarde dat als zeer feodaal en gaf ook enige voorbeelden die veel ergernis gaven. Vooral als het om budgetten ging en de besteding van de gelden, dan konden de gemoederen tussen gemeente en het hoofd der Openbare school zeer verhit raken. Een voorbeeld willen wij u niet onthouden. De winter van 1962- 1963 was zeer streng en koud. Het vroor veelal dat het kraakte. Toen was er nog geen centrale verwarming in de school, maar grote kachels die met turf en kolen gestookt werden. ' s Maandags moest dan eerst de kachel aangemaakt worden en het duurde uren voordat het enigszins warm werd. Diverse verzoeken om de kachels al zondagavond aan te maken werden afgewezen. Om de kinderen 's maandags toch maar warm te houden liet men ze maar rennen en spelen, waardoor diverse onderwijs uren verloren gingen door de starheid van de gemeente.Uiteindelijk wist Gerlofs diplomatiek om tegaan met de starheid van de gemeente en kreeg hij toch wat nodig was om de kinderen datgene te geven waar zij behoefte aan hadden. De kwaliteit van het onderwijs werd steeds beter helaas nam het aantal leerlingen gestaag af enerzijds ten gevolge van de scholen op de Hoogkamp die geduchte concurrenten waren en anderzijds door een stringenter toelatingsbeleid. Vooral in de beginjaren zaten er veel kinderen op school die daar eigenlijk niet hoorden maar in Schaarsbergen geaccepteerd werden om voldoende leerlingen te hebben welk aantal drie leerkrachten rechtvaardigde. Men accepteerde werkelijk iedereen. Begrijpelijk dat dit ten koste moest gaan van de kwaliteit. Daar kwam later verandering in en dat had direct gevolgen voor het aantal leerlingen. Ondanks verbeterde visie zoals het "taak werken" waarbij zitten blijven niet meer aan de orde was, daalde het aantal leerlingen gestaag. Gerlofs zag de bui hangen en zocht z'n heil bij de Eduard van Beinum School en verliet in 1970 de Openbare school in Schaarsbergen. In 1981 werd de Openbare school opgeheven. De school met de Bijbel volgde in 1991 ook bij gebrek aan leerlingen t.g.v gewijzigde regelgeving.

Was het dan toch beter geweest voor ons dorp als het Von der Goltz plan doorgang had gevonden??

Naschrift Jan Hoogendam de reden waarom de school met de Bijbel moest sluiten:Schaarsbergen werd tot dan toe gelijkgesteld aan kleine kernen en als zodanig berechtigd. Door het aanscherpen van de normen en de weigering door de Raad van State om Schaarsbergen nog langer als kleine kern te erkennen, moest de school m.i.v.1991 voldoen aan de norm voor scholen in grote steden boven de 100.000 inwoners en kwam de norm voor het leerlingenaantal plotsklap ruim 50% hoger te liggen. Indien Schaarsbergen bij Renkum of Rozendaal had gehoord was de school open gebleven.