Vrijland en Mill Hill

 

 

Foto: Archief Mill Hill

 

Het landgoed Vrijland, groot 45 ha, eigendom van mevrouw Van Welderen baronesse Rengers-Hoevenaar is te koop.

Op 12 december 1917 geeft de Aartsbisschop van Utrecht  Mgr. H. van de Wetering aan father Wagenaar in eerste instantie slechts verlof tot vestiging op Vrijland van  “een rustoord voor oude en invalide missionarissen” van de congregatie van Mill Hill.

Het benodigde geld kan geleend worden van het Roosendaalse bankiershuis Luykx. Met het sluiten van de koop wordt gewacht tot na de Eerste Wereldoorlog.

 

De notariële akte van 29 augustus 1919 vermeldt een bedrag van ƒ72.500,- t.b.v. de Congregatie van Mill Hill, aan de Roomsch Katholieke Congregatie “St. Joseph’s Foreign Missionary Society Trustees Cardinal Vaughan and others”, gevestigd te Mill Hill bij Londen.

 

Op 20 november 1920 arriveren de eerste kandidaten in opleiding op Vrijland.

Een probleem vormen de omstandigheden die men aantreft:

a.       De grond van Vrijland is te schraal om winstgevend landbouw te bedrijven.

b.      Er is geen steun van de plaatselijke bevolking in de protestantse omgeving.

 

In 1924 wordt Mgr. Johannes Biermans algemeen overste van de congregatie van Mill Hill

Onder de leiding van architect Anton Vosman wordt in 1928 het nieuwe broederhuis en de monumentale boerderij St. Joseph gebouwd. De fraaie kapel wordt 3 jaar later gebouwd en eveneens geheel in eigen beheer uitgevoerd, alles naar ontwerp van Anton Vosman. (foto)

 

Op Vrijland kan men zich in verschillende beroepen bekwamen. Er is een timmerwinkel, smederij, schilderwerkplaats, schoenmakerij, kleermakerij, bakkerij en een washuis.

De gehele opleiding duurt 5½ jaar; ½ jaar als postulaat dwz. tijd voor kennismaken en gewenning, 2 jaar als noviciaat en 3 jaar als tijdelijk lidmaat.

 

In 1938 wordt father Joseph Wieschermann voor de 2e keer ‘rector’ van Vrijland, hetgeen later een groot voordeel blijkt te zijn tijdens de Duitse inval omdat hij uit Westfalen afkomstig is.

In 1939 tijdens de mobilisatie worden al Nederlandse soldaten ingekwartierd op Vrijland. Na de Duitse inval probeert ingenieur J.K. Groenewolt om Duitse overname te voorkomen

 

 

door Vrijland aan te merken als een belangrijk Landbouw Proefstation. M.i.v. oudejaarsdag 1940 wordt het landgoed echter opgeëist en men krijgt 10 dagen de tijd voor ontruiming.

Door bemiddeling van de burgemeester van Arnhem H.P.J. Bloemers vind de broeder-gemeenschap van Vrijland gedurende 3½ jaar onderdak op de Lichtenbeek, een landgoed van Gelders Landschap, dat voorheen toebehoorde aan de fam. Van Limburg Stierum.  In april 1942 ontploft een fles ‘dikke Godsolie’, die op een kachel wordt opgewarmd en de villa brandt grotendeels af.

 

Omdat men voor Vrijland, zo dicht bij het grote nieuwe vliegveld Deelen, geen toekomst meer ziet, gaat father Wieschermann op zoek naar een nieuwe locatie. Op 13 mei 1942 staat Johannahoeve te koop. In de loop van 1943 zal Vrijland worden onteigend en kan men bij aankoop van een ander landgoed contanten verkrijgen. De aankoop van het totale landgoed Johannahoeve, groot 900 ha., lukt eerst niet. De wegenbouwer H. Zaanen uit Den Haag is de eerste koper. De eigenaresse, de weduwe H.M. van Mesdag-Maxwills uit Hilversum (van de Van Houten Cacaofabrieken) doet echter geen afstand van de kern van het landgoed. Op 11 maart 1942 deelt A.M.P. Groote, privé secretaris van mevrouw, mee dat mevr. Van Mesdag van gedachte is veranderd en ook het resterende deel wil verkopen.

Op 13 augustus 1943 koopt de Stichting “Huize Vrijland” voor ƒ309.506,- een terrein groot 130 ha.

Daartoe behorende de villa Waldfriede met koetshuis, de ‘kleine villa’, de boerderij Johannahoeve (fam. Hoogendam) met 45 ha. cultuurgrond, de boerderij Het Hof (fam. Van Maanen), de boerderij De Leemkuil (fam. Albers) en nog 40 ha. bos.

Architect Vosman begint reeds met het maken van bouwplannen voor als de oorlog zal worden beëindigd.

 

Bron: Mill Hill “100 jaar Mill Hill in Nederland” 1890-1990

Door: Dr. F.U. Ros (1928).

Druk: Bij EEN, ’s-Hertogenbosch.