Protestantse Kerk Schaarsbergen 150 jaar.
(1868-2018).


door (DK205) en B.Bosman
kerk pastorie
 



Doordat de woeste gronden van Schaarsbergen rond 1850 werden ontgonnen kwamen er steeds meer mensen te wonen.

De werkzaamheden van de ontginning vroegen om veel arbeidskrachten zoals boeren, land- en bosarbeiders. Allen waren in dienst bij de heren Brantsen van de Zyp en de Bruijn van Warnsborn.

De stijging van het inwonertal was voor de landheren de aanleiding om een aparte kerkelijke gemeente te stichten. Dit werd uiteindelijk in 1868 “Stichting van de Nederlands Hervormde Kerk”.



In het najaar van 1868 werd begonnen aan de bouw van de kerk en de pastorie op een terrein dat door baron Brantsen van de Zyp beschikbaar was gesteld.

Het werd een eenvoudig neoclassicistische zaalkerk met geveltoren, gebouwd door aannemer Liefting voor het bedrag van 14.844 gulden.

De Baron kocht het uurwerk in de toren bij een koninklijke horlogemaker in Den Haag. Het was een 8 daags uurwerk dat op de hele en halve uren slaat. Ook de luidklok in de toren werd geschonken door de baron, helaas is deze tijdens de 2e wereldoorlog weggeroofd.

De invloed van de baron op de gang van zaken in de nieuwe kerkelijke gemeente was zeer groot, dat hij ook betrokken was bij benoeming van de predikanten. 14 dagen na de inwijding van de kerk op 5 december 1869 door dominee Heldring werd als eerste predikant M.J.C. Wolff bevestigd.




In 1875 kwam het eerste orgel, dat werd geschonken door de heer en mejuffrouwen de Bruijn. In 1935 werd er op voorstel van dominee Barabas de opdracht gegeven voor de bouw van een nieuw orgel dat in 1937 is geplaatst. Door de komst van het orgel en om geld te besparen werd de functie van betaalde. de voorzanger opgeheven.

Ondertussen was er vanuit Arnhem in 1913 een ondergrondse hoogspanningskabel gelegd naar trafostations op de Stroolaan, Amsterdamseweg en de hoek Kemperbergerweg/Koningsweg. Vanuit deze trafo’s werd verder met bovenleidingen gewerkt en konden de kerk en de pastorie op 24 maart 1924 van elektrische verlichting worden voorzien.




In september 1944, terwijl er evacuees in de kerk zaten, werd de kerk geraakt bij een bombardement. Er vielen 4 doden en er waren veel gewonden. Het dak was zwaar beschadigd en de kerk lag vol puin. Ook het orgel was niet ongeschonden maar kon door een firma in Amsterdam gerepareerd worden.

De luidklok was geroofd, daarom werd er door een bedrijf in Duitsland een nieuwe bronzen klok gegoten, die per spoor naar Arnhem werd gebracht.

Melkboer Theo Braafhart haalde hem met zijn bakfiets uit Arnhem waarna hij in de kerktoren werd gehesen. Behalve oorlogsgeweld treft in 1956 natuurgeweld de kerk. Een blikseminslag richtte veel schade aan.




Met het 100 jarige bestaan in 1969 werd de kerk geheel gerenoveerd. Het stucplafond werd verwijderd en daarvoor in de plaats kwam een plafond van houten planken. De hoge preekstoel werd van de muur gehaald en er kwam een lager exemplaar voor in de plaats los van de muur. Ook de vaste kerkbanken met luifel voor de kerkvoogden en de familie Brantsen verdwenen, de kerkbanken met de hoge rugleuningen moesten plaatsmaken voor losse eikenhouten banken. Ook de houten vloer ging er uit en daar kwam een tegelvloer voor in de plaats.

Doordat het orgel allerlei gebreken vertoonde en de orgelkast was aangetast door houtworm werd er besloten om een elektronisch Heijligers orgel aan te schaffen. Om de hoge kosten te kunnen dekken werden er grafrechten aan mensen buiten Schaarsbergen verkocht. In 1993 werd er voor de 4e keer een “nieuw” orgel geplaatst. Het elektronische orgel voldeed niet meer en er waren hoge kosten aan verbonden om het weer op te knappen. De keuze viel op een Flaes-orgel van 1865 uit een gesloten kerk in Diemerbrug. Het orgel moest wel volledig worden gerestaureerd, maar door het krijgen van verschillende subsidies kon het vernieuwde orgel naar Schaarsbergen komen.

Door de komst van het orgel moesten er ook bouwkundige voorzieningen worden getroffen, zoals het uitbreiden van het orgelbalkon. Ook werden de twee normale deuren, aan beide kanten in het voorportaal, vervangen door een dubbele deur in het midden zodat het orgel er doorheen kon. 2016 werd het jaar van modernisering en vernieuwing zodat de kerk ook voor andere doeleinden gebruikt kon worden. Vrijwel alles werd vernieuwd, vervangen of opgeknapt, zelfs het uurwerk en de luidklok. Ook werden er drie grote glas in lood ramen aangeschaft, kunstwerken van Gunhild Kristensen. Deze ramen waren ontworpen voor het Rietveld College in Utrecht, maar doordat deze school gesloopt werd kwamen de ramen beschikbaar. Gunhild ontleende haar thema’s aan de bijbel en de natuur, het thema van dit drieluik is het boek ‘Hooglied’. Gunhild was tevens een kleindochter van dominee Heldering, die de kerk op 5 december 1869 had ingewijd.